វាជារឿងមួយដែលគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមែនទែន ដែលនៅក្នុងសម័យបច្ចេកវិទ្យាដ៏ទំនើបទៅហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមានមនុស្សមួយក្រុមតូចជឿថា «ផែនដីមានរាងសំប៉ែត»។ ទស្សនៈនេះមិនមែនកើតឡើងដោយគ្មានហេតុផលនោះទេ បើទោះបីជាវាផ្ទុយស្រឡះពីការពិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រក៏ដោយ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាមូលហេតុចម្បងៗដែលនាំឱ្យមនុស្សមួយចំនួននៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំនឿបែបនេះ៖
១. ការជឿលើអ្វីដែលភ្នែកមើលឃើញ (Empirical Observation)
មនុស្សដែលជឿថាផែនដីសំប៉ែត ច្រើនតែផ្អែកលើបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ភ្នែករបស់ពួកគេ។ សម្រាប់ពួកគេ៖
- នៅពេលយើងដើរទៅមុខ យើងឃើញដីមានលក្ខណៈរាបស្មើ។
- ផ្ទៃទឹកសមុទ្រមើលទៅហាក់ដូចជាបន្ទាត់ត្រង់ (Horizon) បើទោះបីជាយើងឡើងទៅលើទីខ្ពស់ក៏ដោយ។
- ពួកគេយល់ថា បើផែនដីមូល ហើយវិលលឿនដូចវិទ្យាសាស្ត្រនិយាយមែននោះ មនុស្សគួរតែខ្ទាតចេញ ឬមានអារម្មណ៍ថាវិលមុខ។
២. ការមិនទុកចិត្តលើស្ថាប័នរដ្ឋ និងវិទ្យាសាស្ត្រ (Distrust of Institutions)
នេះគឺជាចំណុចស្នូលនៃអ្នកជឿថាផែនដីសំប៉ែត។ ពួកគេមានទំនោរជឿលើ «ទ្រឹស្តីសម្ងាត់» (Conspiracy Theories) ដោយយល់ថា៖
- ទីភ្នាក់ងារអវកាសដូចជា NASA កំពុងកុហកពិភពលោក។
- រូបថតផែនដីពីអវកាស គឺជាជារូបភាពកែច្នៃដោយកុំព្យូទ័រ (CGI)។
- ពួកគេជឿថា រដ្ឋាភិបាលជុំវិញពិភពលោកកំពុងលាក់បាំងការពិត ដើម្បីគ្រប់គ្រងផ្នត់គំនិតមនុស្ស ឬដើម្បីកេងចំណេញថវិកាលើគម្រោងអវកាសដែលមិនមានពិត។
៣. ឥទ្ធិពលនៃបណ្តាញសង្គម (Social Media & Algorithms)
អ៊ីនធឺណិតបានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងការផ្សព្វផ្សាយជំនឿនេះ។ ក្បួនដោះស្រាយ (Algorithms) របស់ YouTube ឬ Facebook ច្រើនតែណែនាំវីដេអូដែលមានខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នាទៅកាន់អ្នកដែលធ្លាប់មើលម្តង។ នៅពេលនរណាម្នាក់ចាប់ផ្តើមមើលវីដេអូអំពី «ផែនដីសំប៉ែត» ពួកគេនឹងបន្តឃើញវីដេអូបែបនោះរាប់រយទៀត ដែលធ្វើឱ្យពួកគេមានអារម្មណ៍ថា «មានភស្តុតាងច្រើនណាស់» រហូតដល់ជឿស្លុងតែម្តង។
៤. ការបកស្រាយខាងសាសនា និងជំនឿបុរាណ
មនុស្សមួយចំនួនតូចជឿលើផែនដីសំប៉ែត ដោយសារតែការបកស្រាយតាមព្យញ្ជនៈនៃគម្ពីរសាសនាបុរាណមួយចំនួន។ ពួកគេយល់ថាផែនដីគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសកលលោក ដែលមានផ្ទៃមេឃគ្របពីលើដូចជា «ដំបូល» (Firmament) ហើយមិនមែនជាដុំថ្មមូលដែលហោះកាត់ទីអវកាសដ៏ធំល្វឹងល្វើយដោយគ្មានគោលដៅនោះទេ។
៥. អារម្មណ៍នៃការចង់ក្លាយជាមនុស្សពិសេស
ការជឿលើអ្វីដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនជឿ ធ្វើឱ្យពួកគេមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯង «ឆ្លាតជាង» ឬ «ដឹងរឿងសម្ងាត់» ដែលអ្នកដទៃមិនដឹង។ វាបង្កើតជាសហគមន៍មួយដែលផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវមិត្តភាព និងអារម្មណ៍នៃភាពជាម្ចាស់ការលើចំណេះដឹង។
ទោះបីជាមានភស្តុតាងរាប់មិនអស់ ចាប់ពីការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GPS រហូតដល់រូបថតផ្កាយរណបដែលបង្ហាញថាផែនដីមានរាងស្វ៊ែរ ($Sphere$) ក៏ដោយ ក៏ជំនឿលើផែនដីសំប៉ែតនៅតែបន្តមាន។ វាមិនមែនជាបញ្ហាខ្វះព័ត៌មានវិទ្យាសាស្ត្រនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាបញ្ហានៃ «ការបាត់បង់ទំនុកចិត្ត» លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រពិភពលោក។