តាមជំនឿបែបបុរាណ និងតាមឋានានុក្រមនៃអាទិទេពក្នុងសង្គមខ្មែរ ជំនាងផ្ទះ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានអំណាច និងបារមី "ខ្លាំង" ជាងខ្មោចធម្មតា។
ដើម្បីឱ្យកាន់តែច្បាស់ យើងអាចបែងចែកការប្រៀបធៀបនេះតាមចំណុចមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖
១. ឋានៈ និងប្រភព
- ជំនាងផ្ទះ៖ គឺជា "ទេវតា" ឬ "ម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី" ដែលថែរក្សាលំនៅដ្ឋាន។ តាមជំនឿ ពួកគាត់គឺជាផ្នែកមួយនៃទេវតាថ្នាក់ទាបដែលមានតួនាទីការពារសេចក្តីសុខសប្បាយដល់មនុស្សក្នុងផ្ទះ។
- ខ្មោច៖ ភាគច្រើនសំដៅលើវិញ្ញាណក្ខន្ធដែលនៅវិលវល់ ឬអមនុស្សដែលគ្មានទីពឹង និងគ្មានឋានៈក្នុងចំណោមអាទិទេពឡើយ។
២. បារមី និងការការពារ
- ជំនាងផ្ទះ៖ មានតួនាទីជា "អ្នកយាមទ្វារ" ឬ "អ្នកការពារ"។ បើតាមជំនឿ បើជំនាងផ្ទះមិនអនុញ្ញាត ឬបើកផ្លូវឱ្យទេ ខ្មោចព្រាយបិសាចពីខាងក្រៅមិនអាចចូលមកក្នុងផ្ទះបានឡើយ។ នេះសបញ្ជាក់ថា ជំនាងផ្ទះមានអំណាចលើសខ្មោចធម្មតា។
- ខ្មោច៖ ខ្លាចបារមីវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិ និងទេវតាថែរក្សាផ្ទះ។ ខ្មោចអាចធ្វើបាបមនុស្សបាន លុះត្រាតែមនុស្សនោះមានគ្រោះភ័យខ្លាំង ឬករណីដែលម្ចាស់ផ្ទះមិនបានសែនព្រេនគោរពម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី ទើបធ្វើឱ្យបារមីការពារចុះខ្សោយ។
៣. ការគោរពបូជា
- ខ្មែរយើងតែងសែនព្រេនដល់ជំនាងផ្ទះ ដើម្បីសុំឱ្យលោកជួយដេញគ្រោះចង្រៃ ឬវិញ្ញាណមិនល្អ (ខ្មោច) ចេញពីផ្ទះ។ នេះមានន័យថា យើងទុកចិត្តលើអំណាចជំនាងផ្ទះថាអាចបង្ក្រាបខ្មោចបាន។
នៅក្នុងផ្ទះមួយ ជំនាងផ្ទះ គឺជាម្ចាស់ ហើយ ខ្មោច គឺជាអ្នកក្រៅ។ ដូច្នេះក្នុងនាមជាម្ចាស់ដែលមានបារមីជាទេវតា ជំនាងផ្ទះពិតជាខ្លាំងជាងខ្មោច។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់ជាងគេ គឺ "សតិ" និង "បុណ្យបារមី" របស់ខ្លួនយើងផ្ទាល់ បើយើងរស់នៅដោយសុចរិត នោះគ្មានវិញ្ញាណណាអាចមកបៀតបៀនយើងបានងាយៗឡើយ។